George Washington Williams Kimdir?
Bazen hayat, beklenmedik anlarda sürprizlerle dolu oluyor. İşte George Washington Williams da böyle biri. Adını duymamış olabilirsiniz, ama merak etmeyin, ben de bir zamanlar duymamıştım. O yüzden bu yazıyı okurken bir anda “Kim bu adam ya?” diyorsanız, yalnız değilsiniz. Hadi şimdi biraz düşünselim; çünkü bugün size, tarihi bir figürün hayatından bahsedeceğim – hem de mizahi bir dille. İtiraf ediyorum, bu biraz da benim “tarihe başka bir açıdan bakma” isteğimin sonucu. O zaman, George Washington Williams kimdir? sorusuna birlikte eğlenceli bir şekilde yanıt verelim.
Klasik Tarih Kitaplarında Görmediğiniz Bir Adam: George Washington Williams
Beni tanıyanlar bilir, İzmir’de yaşarken her sabah işe gitmek için hazırlık yaparken sürekli iç sesimle konuşurum. Mesela bir sabah, “Bugün hangi kahveyi içsem?” diye düşünüyorum, ama sonra iç sesim şöyle diyor: “Ya birader, kahve ne ki? Bugün George Washington Williams’ı öğrenmeye ne dersin?”
Yok, o kadar da deli değilim. Ama işte, bir şekilde bu adamı öğrenmeye başladım ve içinde kaybolduğum bir tarih yolculuğuna çıktım. Şimdi size de bu yolculuğa nasıl çıktığımı anlatayım.
George Washington Williams, aslında 19. yüzyılın sonlarına doğru Amerika’da yaşamış bir tarihçi, gazeteci, yazar ve en önemlisi de bir sosyal aktivistti. Şimdi diyeceksiniz ki, “Yani, adam tarihle ilgilenmiş ama niye bu kadar önemli?” Tam da burası işin enteresan kısmı! Çünkü Williams, dönemin en tartışmalı konularından birine dair bir kitap yazdı ve o dönemdeki tüm büyük isimlerle karşı karşıya geldi.
Zamanın Gerisinde Kalmayan Bir Adam: Genç Bir Aktivist
Bakın, hayatta bazen “ne yapıyor bu insanlar” diye düşündüğümüz tipler vardır, ya da “neden hep bizde sabah kahvaltısına yer açıp onu yapıyoruz?” diye düşündüğümüz. Ama Williams, 1889’da yazdığı History of the Negro Race in America adlı kitapla, tüm Amerika’nın tarihine göz atmamıza olanak sağladı. Hem de tarihe bambaşka bir bakış açısı kattı. Neyse, çok derinlemesine girersek zaten kafanız karışır, ben bir İzmirli olarak bu kadar derine inemem.
Şimdi soracaksınız: “Ama o da kimdi? Hani şu adam bir şekilde Amerikalı siyahların tarihine katkı mı yapmıştı?” diyeceksiniz. Evet, işte tam olarak öyle. Çünkü Williams, Amerikalı siyahilerin hakları ve yaşam şartları üzerine bir ton şey yazdı, bir ton şey söyledi. Bu kadarla kalmayıp, Amerika’daki siyahilerin karşılaştığı zorluklara da çok cesur bir şekilde dikkat çekti. Yani, Williams’ın hayatı, 19. yüzyılda sıradan bir tarih kitabı yazan adamın ötesinde bir şeydi.
Kısa Diyalog: İç Sesimle Tanışma
İç sesim: “Peki ya bu kadar tarihin içinde kendi hayatına dair ne yazdın? Neredesin George? Nerede o devrimci bakış açın?”
Ben: “Ya abi, bu kadar araştırma yapınca insan kendi hayatı hakkında da kafaya takıyor işte. Hani ‘ben ne yapıyorum?’ diye düşünmeye başlıyorsun. Ama sanırım benim yazdıklarım daha çok kahve üzerine olurdu, Williams gibi derin konulara giremem.”
İç sesim: “Bırak şimdi kahveyi, biraz cesur ol, hadi yaz bakalım!”
Evet, yani biraz cesur olmak gerek. George Washington Williams, cesur olmakla kalmayıp, aynı zamanda tüm hayatını bir amaca adamış bir adam. O dönemin sosyal ve politik yapısına karşı savaşarak, kendini bu kadar erken dönemde ortaya koyması gerçekten takdir edilesi bir şeydi. Şimdi, biraz daha kendimi Williams gibi ciddi bir adam gibi hissetsem de, yazdıkça şunu fark ediyorum: Hayatın en ilginç yanlarından biri de, gündelik anlar ve basit düşünceler. O yüzden tekrar eski halime dönüp, “Bir dakika, bu yazıyı nereye bağlayacağım?” diye soruyorum.
Biraz Sıkı Sıkı, Sonra Da Esprili Bir Bakış: Williams’ın Kitabı
Williams, hayatını adadığı kitaplarında yalnızca Amerikalı siyahların yaşamını değil, aynı zamanda tarihin yanlış anlatıldığını da vurguladı. Kitaplarında, tarihsel anlatıların genellikle tek bir perspektiften yazıldığını, bu yüzden de farklı grupların göz ardı edildiğini belirtti. O zaman, biraz bugünün dünyasına bakacak olursak, sanki bugün de bazen tarihi yanlış anlatmıyor muyuz? “Ne kadar özgürüz” dediğimizde, sanki biraz da kafamızda hayali bir barikat kuruyoruz gibi.
Mesela, bir sabah arkadaşım bana bir “selfie” attı ve “Yazın güzel oldu, tatilci edasıyla gezdim bugün.” dedi. Ama düşündüm, George Washington Williams muhtemelen tarihe bakarken aynı böyle yüzeysel, sadece görsel bir şeyler görmek istemezdi. O yüzden, hani ben de bu yazıyı yazarken aynı şekilde yüzeysel olmamaya çalışıyorum.
Hayatını Konuşmak ve Yazmak
Hayatını yazan bir adamın, elbette bir konuda ciddi olması gerekirdi, değil mi? Ama Williams’ın yaşamı, bir çelişkiyle doluydu. Hem tarih yazıyordu, hem de sosyal eşitsizliklere karşı savaşıyordu. Yani, şu günlerde sürekli “bugün kahvemi nasıl içeyim” diye düşünen benle, 19. yüzyılın sosyal aktivisti Williams arasında dev bir fark vardı.
Şimdi burada size şunu anlatmaya çalışıyorum: Herkesin hayatı aslında bir çeşit yazı gibidir. Williams kendi hayatını yazarken, toplumun şikâyetlerini, sorunlarını ve zorluklarını anlattı. Bizler de zaman zaman kendi hayatımızı yazarken, belki de küçük, gündelik şeylerden dersler çıkarmalıyız. İşte Williams’ın bu kadar önemli bir adam olmasının sebebi de bu! Şu an yaşadığımız çağa göre, çok daha ilginç bir biçimde insan haklarına karşı tavır koymuş, tek bir doğruluğa sahip olmamış bir adamdı.
Sonuç: Williams ve Ben – Farklı Ama Benzer
Sonunda şunu fark ediyorum: Williams gibi bir adam, sadece tarihin sayfalarına sığmaz. Çünkü hayat, tarihi sadece kitaplarda değil, her an yaşadığımız bir şeydir. Yani George Washington Williams, sadece geçmişin değil, bizim de şimdiki zamanımızın bir parçası. Bu yüzden, her birimizin hayatını yazma şeklimiz aslında bir yansıma. George Washington Williams gibi düşünmeye başladığımda, gerçekten o kadar da farklı olmadığımızı fark ettim. Belki bizim gibi espri yapan, bazen düşüncesiz ama derin düşünen insanlar da, her ne kadar tarih kitaplarına girmesek de, günlük yaşantımızla bir şeyler yazıyoruz.
Kapanış
Evet, belki George Washington Williams’ın yaşadığı dönemin koşullarına bakarsak, biz sadece birer “kahve içicisi” gibi görünsek de, o dönemin mücadeleci adamının bir izinden gidiyoruz aslında. Ama bir farkla: Kahvemizi daha fazla kafede içerken, belki de biraz daha Williams gibi yaşamaya çalışmalıyız. Çünkü kim bilir, belki bir gün bizim de adımız, bugünün tarih kitaplarında anılacak bir adam olur.